Noguchi Schaakset

Van de vele schaaksetontwerpen van grote moderne kunstenaars uit de 20e eeuw waren er maar weinig zowel innovatief als diepgeworteld in traditie als het schaakset- en tafelensemble van de Japans-Amerikaanse beeldhouwer Isamu Noguchi, gemaakt voor de tentoonstelling 'Imagery of Chess' in 1944 in de Julien Levy Gallery in New York, georganiseerd door Levy en de kunstenaars Marcel Duchamp en Max Ernst.

De schaarste aan kwaliteitsmaterialen tijdens de oorlog beperkte en inspireerde Noguchi tegelijkertijd. In zijn ontwerp voor de schaakset, die prototypes werden voor zijn andere sculpturen uit die tijd, bedacht Noguchi een eenvoudig maar ingenieus systeem van inkepingen in dunne, gevormde vlakken van materiaal om volledig 3D-objecten te creëren met een minimum aan materiaal. De schaarste leidde er ook toe dat hij deze stukken maakte van een nieuw experimenteel oorlogsmateriaal dat was ontwikkeld voor de massaproductie van doorzichtige vliegtuigluifels en geschutskoepels: plexiglas.

Omdat hij van gemengd Japanse en Amerikaanse afkomst was, combineerde Noguchi zijn passie voor baanbrekende modernistische vormen met een diep respect voor de geschiedenis en tradities van zowel oosterse als westerse culturen. Zijn liefde voor historische Indiase en Perzische schaakvormen werd verder aangewakkerd door zijn liefdesrelatie (1943 – 1947) met een jonge Indiase vrouw, Tara Pandit, de nicht van de Indiase premier Jawaharlal Nehru. In plaats van de gebruikelijke westerse zwarte en witte stukken maakte Noguchi zijn figuren van doorzichtig rood en groen plexiglas, als echo van de robijnen en smaragden die vaak voorkomen in Mogol-sieraden. Met uitzondering van de toren hebben alle andere stukken kopachtige vormen en gebogen ruggen. De koning en koningin hebben, om hun voortplantings- en koninklijke krachten te tonen, opvallende geslachtsdelen.

Hij bootste de schoonheid na van Indiase en Perzische zwartgelakte borden met ronde, centrale inleg van parelmoer of ivoor, met zijn zwarte, geëboniseerde tafel met gebogen randen en een raster van witte ronde inleg, geen vierkanten.

Er is geen verslag van wat er met de originele schaakstukken is gebeurd, maar sinds de eerste presentatie van een replica van Isamu Noguchi's verloren originele schaakset uit 1944 in de tentoonstelling 'Imagery of Chess Revisited' in 2005, wordt het Noguchi Museum overspoeld met verzoeken om een nieuwe editie.

Het Noguchi Museum en AMEICO doen al enige tijd materiaalonderzoek en zijn verheugd een nieuwe editie van de Noguchi Schaakset uit 1944 te produceren, vergezeld van een aantrekkelijk zwart opvouwbaar Perspex bord met ronde inleg van rood en doorzichtig wit, gemodelleerd naar het oorspronkelijke tafelontwerp van de kunstenaar.